IoT sıkça duyduğumuz bir kavram. Blog'umu İngilizce yazmaya çalışırken IoT ile ilgili Türkçe bir yazı yazma ihtiyacı duydum. Her konuyu İngilizce araştırıp, çözmeye çalıştığımız için kavramlara da İngilizce aşina oluyoruz maalesef. Bu durumda nasıl Blockchain'i Türkçe'ye çeviremiyorsak IoT'yi de (Internet of Things kısaltması) çevirmeyelim ve onu öyle kabul edelim.

Bu yazıyla aktarmayı düşündüklerim şunlar olacak;

  • Kısaca IoT nedir ?
  • Bir IoT projesi geliştirmek için temelde bilmemiz gereken adımlar nelerdir ?

Nedir IoT ? Yeni bir teknoloji mi ? Bir araç mı ?

Hayır değil.

ref: http://intersog.com/blog/internet-of-things-the-future-of-your-tomorrow/

IoT yani Nesnelerin İnterneti, içinde bulunduğumuz çağı en iyi şekilde anlatan ve geçmişten bugüne kullanılan teknolojilerle beraber değişen yöntemleri, geliştirilen yaklaşımları bir arada barındıran bir gereksinim. Tavuk-yumurta çelişkisine düşmeyelim. Yani IoT olsun istedik de ona göre mi yöntemleri ve teknolojiyi geliştirdik. Bence öyle olmadı. Nikola Tesla elektrikle oynarken sanayi devrimi (2. sanayi devrimi, endüstride petrol ve elektriğin kullanımıyla mümkün olmuş.) yapmak için uğraştığını düşünmüyorum. Açıkçası teknoloji adına atılan her adımın neyi doğuracağını bilmek çok da kolay değil. Bugün Blockchain'in neleri değiştirebileceğini anlamaya çalışıyoruz. 90'lı yılların ortalarında Internet ile beraber popülerliğini gösteren WWW ile de ne yapılabilir diye düşünürken erken ve doğru hareket edenler tarafından yaratılan sosyal uygulamalar (Facebook vb.), e-ticaret siteleri (Amazon, Alibaba vb) bugün halen popülerliğini korusa da yeni bir paradigmaya da elbette hayır demeyiz. Bu konuyu sonra tartışırız.

... Zamanla Nesnelerin İnterneti de kendi başına kutsallığını ilan edecektir.

Nesnelerin İnterneti'ni yapılandırmaya çalışıyoruz çünkü bizi daha sağlıklı mutlu ve güçlü yapmasını umuyoruz. Nesnelerin İnterneti sorunsuz işlemeye başladığında mühendisten çipe çipten veriye indirgenerek, gürleyerek akan bir nehirdeki toprak parçası misali, veri selinde eriyip gidebiliriz.

Yuval Noah Harari - Veri Dini, Homo Deus

Teknik detay vermeden size IoT'nin temel bileşenlerini, varlık göstediği eksenleri aktarmaya çalışacağım. Belki yapı taşlarını ve bir IoT sistemi/platformu için gerekli adımları ve teknolojileri anlattığım başka bir yazı daha yayınlayabilirim. Bu yazıda daha çok sektörel boyutta IoT nasıl varlık gösteriyor mevcut trendlerle birlikte anlatmak istiyorum.

Yatayda ve Dikeyde IoT

Nesnelerin İnterneti iki temel eksende varlığını gösteriyor. İlki Amazon, Google, Thingworx, IBM gibi hemen hemen her sektör için alt yapı sağlayabilen platformların olduğu bir eksen (yatay eksen) var. Burada IoT alt yapı sağlayıcıları herhangi bir sektör için çözüm üretilebilecek gerekli materyalleri ve ortamı sağlamaya çalışmaktadırlar. Ulaşım, tarım, şehircilik/belediyecilik, lojistik, sağlık, elektronik ev aletleri (ve daha fazlası) gibi sektörlerin herbirindeki üreticiler ve hizmet sağlayıcılar kendi ürün ve süreçlerini iyileştirmek ve son kullanıcıları ile iletişim yöntemlerine teknolojik yenilikler/iyileştirmeler getirebilmek adına bu platformları veya daha özelleşmiş olanlarını tercih ediyorlar.

Bu bahsettiğim sektörler için platform sağlayıcıların sunduğu alt yapılar ile herşeyi yapabiliriz. Cihazlarının internete bağlanması, veriyi akıtabilmek ve toplayabilmek, veri üzerinde istatistiksel analiz geliştirebilmek ve uygulamalar geliştirebilmek - özelleşmiş ve sektöre uygun çözümler geliştirmek bu platformlar ile mümkün. Unutmadan bu kadar çabanın nedeni veri. Veri herşeyin ortasında duruyor ve amaç bir yerlerde duran bu verilere ulaşabilmek. Sonrasında işler kolaylaşıyor. Tabi günümüz koşullarında. Eskiden de veri üretiyorduk ama bugünkü kadar değil. Yapılan araştırmalara göre internet üzerinde üretilen verinin 2.5 exabytes olduğu hesaplanmış (2016 istatistiğine göre).

Gartner'ın raporuna göre ise bu senenin (2017) sonuna doğru 8.4 milyar cihaz internete bağlanacak ve veri üretecek. 2020 de ise bu sayı 20 milyarlara çıkacak. Küreselde üretilecek veri miktarını tahmin etmek bile yorucu. Dolayısıyla ortaya çıkan bu muazzam veriyi kullanabilecek sistemlere ihtiyacımız var ve olacak. Bu veriler ne işe yarar ve ne yapabiliriz diye düşünüyorsanız söyleyebilirim. Herşey !

Pekala bir şekilde fikre aşina olduğumuzu varsayalım. Bizim veriyi toplamamız gerekiyor. Bunu nasıl yapabiliriz diye soru sorup cevabını arayalım o zaman. IoT kapsamında bir proje/çözüm üretmek istiyorsam bir platforma ihtiyacım var. Eğer platform üretebilecek yetkinliğim yoksa bu platformu sunan platform sağlayıcılardan satın alabilirim. Bu platformun üzerinde bir uygulama geliştirip ürünlerimi veya süreçlerimi internete bağlı ve akıllı hale getirmek istiyorsam içinde bulunduğum sektöre uygun özelleştirmeleri barındıran bir uygulamayı bu platformun üzerine geliştirebilirim ya da bunu zaten yapmış olan bir uygulama sağlayıcıdan satın alabilirim.

IoT platform/sistem/uygulama sağlayıcıları perspektifinden 2'ye ayrılabilir.

  • Yatayda platform sağlayıcılar (sektörel derinliği olmayanlar)
  • Dikeyde platform/uygulama geliştiriciler (sektörü tanıyanlar ve özelleşmiş taleplere cevap verebilecek olanlar)
İnternete Bağlı Nesneler (Connected Products) ve Operasyonlar (Connected Operations)

IoT kendi içerisinde bir sınıflandırmaya tabi tutulursa birden fazla eksende sınıflandırma yapmak mümkün.

  • Tüketici IoT'si
  • Ticari IoT
  • Endüstriyel IoT

Yukarıdaki maddeler IoT'nin etki ve fayda alanı ile ilgili bir sınıflandırma olabilir. Eğer IoT'yi aşamalı bir süreç olarak ele alırsak hem kullanılan yöntemler hem de teknolojide farklılaşmalar gösterebilir. Ama temelde aşağıdaki aşamaların bütün eksenlerde ve sınıflandırmalarda ortak olması kaçınılmazdır.

  • Veri oluşturabilen cihazlar (IoT devices/hardwares) - Ürünün kendisiyle veya ortamıyla ilgili veri oluşturabilmesi.
  • Cihaz bağlanılabilirliği (Connectivity) - Bu cihazların/sensorlerin internete bağlanabilirliğinin sağlanması
  • Verinin anlık toplaması (Data Capturing) - Oluşturduğu verinin daha anlamlı hale gelebilmesi için bulunduğu yerden istenilen bir platforma akıtılması.
  • Veri işleme (Data Processing) - Akan verinin isteğe göre anlık olarak işlenmesi ve verinin değerlerine göre çeşitli ölçümler yapılması.
  • Veri saklama (Data Storing) - Veri üzerinde analitik çıkarımlar yapabilmek için saklanması
  • Veri analitiği (Data Analytics) - Yapay zeka uygulamaları, büyük veri analizi, ileriye yönelik tahminler gibi yöntemler
  • Uygulamalar (Human value) - Veri üzerinde anlık yapılan işlemler ve analitik işlemlerle beraber insanların/son kullanıcıların sahip oldukları ürünlerle direkt olarak iletişime geçebilmesi.
  • Uygulamalar (Operational value) - Veri üzerindeki anlık işlemler ve analitik ile operasyonların iyileştirilmesi ve üreticilerin endüstriyel faaliyetlerini takip edebileceği uygulamaların geliştirilmesi.
IoT uygulamari neden basarisiz oluyor ?

Başarısızlığın bir çok sebebi var. Genelde IoT ile ilgili başarısızlıklar doğru bir yol haritası ortaya koyamamak ve doğru insanlardan oluşan bir takım kuramamak ile başlıyor. Exosite, IoT projesi geliştirmeyi süreçsel olarak bir çatıya oturtmaya çalışarak başarılı bir IoT projesi geliştirebilmek için gerekli olan doğru adımları anlatan güzel bir whitepaper yayınlamış. Başarıya giden yoldaki önemli adımları şöyle sıralıyor.

  • Explore (Keşfet)
  • Validate (Doğrula)
  • Accelerate (Hız kazandır)
  • Commercialize (Ticarileştir)

İşletmelerin önce IoT uygulamaları ile ürünlerine ve/veya süreçlerine ne gibi katkıları ve faydaları olabileceğini anlamaları gerekmektedir. Eğer müşteri memnuniyetini arttırmak istiyorlarsa ve ürünlerine katma değer sağlamak istiyorlarsa bunu direk son kullanıcının faydalanacağı şekilde konumlandırabileceği gibi süreçlerini iyileştirerek de bunu sağlayabilir.

Bundan sonra uygulanacak adım düşünülen çözümlerin fikirlerin kanıtlanması (proof of concept) evresi olmalıdır. Düşük maliyetlerle hızlı sonuç alınabilecek ufak çaplı geliştirmeler yapılabilir. Bunu geleneksel yazılım geliştirme yöntemleri yerine agile(çevik) geliştirme yöntemlerini tercih etmemizle aynı sebeplere benzetebiliriz. Zararın neresinden dönersek kardır !

Müşterinin satın almasından sonra üretici firmanın müdahalesinin mümkün olmadığı bir süreç başlıyorsa burada risk çok fazla. Connected product dediğimiz internete bağlı cihazlar için ticarileşme sürecinden önce testlerin çok iyi yapılması gerekmektedir.

IoT projesi geliştirebilmek ve başarıya ulaşmak hem teknolojik gelişmeleri hem de işletmelerin uzmanlık alanlarını iyi anlamakla mümkün. Günümüzün şartlarıyla beraber gelen bazı avantajlara sahibiz. Gelişen teknoloji ve yöntemler bizi eskiden aklımızda olmayan yenilikleri düşünmeye zorluyor. Gelişim ve değişim ivmesi çok daha fazla ve bu esneklik çok çabuk dezavantaja dönüşebilir.